جراحت او مبادرت ننمايند كه در آن خوف هلاكت است بلكه به زودى امتحان او به اين طور نمايند كه به خون زخم سگ كه بيرون آيد يا به وضع محاجم برآورده پارهء نان يا لحم را آلوده پيش سگ غير ديوانه اندازند اگر آن را نخورد علامت گزيدن سگ ديوانه است و همچنين مغز كردگان بكوبند و يك شب بر زخم بندند بعده پيش ماكيان اندازند اگر نفرت كند و يا بخورد و بميرد نشان گزيدن سگ ديوانه بود . علاج : بعد علاج كلى سموم ملذوعه جراحت را تا بچهل روز ملتحم شدن ندهند كه بهتر از اين تدبيرى نيست و به صحت تجربه پيوسته و خروس بندند و ادويهء جذابه ضماد كنند و نمك و تراتيرك و آب چقندر و بول انسان و خاكستر چوب انگور با سركه سرشته طلا كردن جذب قوى مىكند پس مراهم اكاله مثل مرهم زنگار نهند و اين تدبير در ابتدا است اما چون يك هفته بگذرد اگر امتلاى خون باشد فصد بايد كرد و تنقيهء سودا بعد از نضج مكرر بايد نمود و ماء الجبن بايد داد و تقويت اعضاى رئيسه از واجبات است و در تفريح و ترطيب مانند صاحب ماليخوليا سعى كنند و غذاى چرب و گوشت مرغ و بزغاله فربه خورند و شير و شراب كهنه بنوشند و آب آهن تاب مناسب است و از جماع و خوردن ترشىها و هواى سرد بسيار پرهيز نمايند و گاه گاهى اندر طعام سير و پياز داخل كنند . و هرگاه از نوشيدن آب بترسد حيله نمايند كه آب خورد و الا بيم هلاك است . و گويند كه چون ظرف آب از جلد كفتار بسازند از خوردن آب در آن اجتناب نمىكند و به دستور ظرفى كه از جلد سگ ديوانه ساخته باشند پرهيز نمىكند و نوشيدن آب نيل از مجربات است و شراب ممزوج به آب نيم‌گرم بسيار نافع است . و اگر آهك آب ناديده يك دام و نوشادر دو دام باريك سائيده در يك و نيم پاو آب بيندازد و سه حصه كنند و يك حصهء آن در تمام روز بنوشند و همچنين دو حصهء ديگر در روز دوم و سوم خورند بسيار نفع دهد و مكرر به تجربه شخصى معتبر رسيده . و اگر يانات سُرخ سلطانى به قدر ناخن در قند سياه حب بسته هفت روز از حلق فرو برند فائده مىكند و مسى كه نبات مشهور است به قدر يك توله در آب سائيده دهند موجب نجات است و همچنين بناتى كه آن را بهندى ساون سوكهى گويند به وزن مذكور تنها يا با پنجدانهء فلفل سياه نوشيدن مجرب است و كذا تخم كئائى بزرگ كه بهندى سيتاناسى گويند به قدر يك توله در آب سائيده نوشيدن از مجربات است ليكن تا مدت العمر از خوردن خيار و تا دو ماه از طعامى كه با روغن سياه ساخته باشند پرهيز نمايند . و اگر اتفاق خوردن آن افتد يك روز ديگر دواى مذكور بنوشند و جنطيانا و شونيز در اين باب عجيب است . و حكيم كاشفا گفته كه بهتر از پياز در علاج سگ ديوانه هيچ نيافتم طريقش آن است كه نيم من پياز را آب گرفته و سه شبانروز بياشامند و چرب كردن سر و بينى به روغن بنفشه و كدو مفيد بود . و اگر جگر سگ ديوانه بر موضع گزيدن او نهند و يا بريان كرده به خوردن دهند سود دارد و ترياق كبير و ترياق اربعه سودمند بود . ذكر ادويهء يونانيه و هنديه دافع زهر : سگ ديوانه كچله را در شير تازه جوشانيده پوست او خراشيده به قدر دو سُرخ هر روز خوردن مجرب است . ديگر بعد حجامت و سيلان خون وافر خردل سوده ضماد كنند و سرگين موش سوخته بمالند . ديگر دورهء بندال دو عدد نهايت چهار عدد در نه تنگهء آب تر كرده ماليده بنوشند اسهال و قى خواهد شد هرگاه فراغت شود يك چهانك برنج پخته آبش از پارچه بجوشانند چون به قدر چهار دام بماند صاف نموده بنوشند . ديگر مشك هر روز تا يك ماشه بخورند و شير آگ يا شير انجير طلا كنند و يا حضض به قدر چهار قيراط هر روز تا چهل روز خورند كه خلاص گرداند . ديگر شونيز به قدر دو درم هر روز به آب نيم‌گرم بخورند يا به آب سرد سائيده سه روز بنوشند كه در اين باب عجيب الخاصيت است و كذا انگوزه هر روز نيم درم به آب سرد خوردن و كذا نارجيل دريائى . حب على كوچك به نسخه تكمله بگيرند ذراريح كه به فارسى على كوچك و در هندى تيلن گويند و آن كرمى سياه و سُرخ رنگ است كه بر درخت ترئى و كدو اكثر مىباشد و پرهاى آن را دور ساخته بدست ماليده سه حصه كنند هر حصه را در قند سياه پيچيده حب بسته بفاصلهء يك گهرى بدهند گرمى خواهد شد نيم آثار شير گاو بنوشانند در بول به صورت بچه‌هاى سگ خواهند برآمد و صحت خواهد شد . نوع ديگر به طريقى كه در بياض اوستاد عليه الاعتماد مرقوم است بگيرند كرم مذكور كهنهء يك ساله كه درنى بانس داشته باشند چهارم او دست و پا دور كرده با نه دانه فلفل سياه باريك سائيده در يك توله قند سياه كهنه بخوب وجه بياميزند و سه حب سازند و بعد بيست و دوم روز از گزيدن سگ شروع كنند و يك حب بخورند و آن روز غذا برنج سانهى نيم آثار در آب بسيار مثل او گره پخته همان آب در آن روز بنوشند بدين طريق باز هشتم روز بخورند و غذا به دستور همين طور هشت حب بفاصلهء هر هشت روز بخورند . دوايى كه نافع گزيدگى سگ ديوانه است بگيرند بچهء سگ روزى كه پيدا شود و شكم او شكافته پنيرمايهء او بگيرند و به آرد جو به سرشند و بگذارند تا خشك گردد پس هر روز دو دانگ تا سه روز متصل بخورانند . دواى هندى كه در گزيدگى سگ ديوانه مجرب النفع و معمول اطباى هند است برگ سهورهء تلخ كه از نباتات مشهور است و اكثر از آن هنود مسواك مىسازند به قدر يك توله با پانزده دانه فلفل گرد در آب سائيده صاف نموده بنوشانند اگرچه ديوانه هم شده باشد به هوش مىآيد . ايضاً مجرب پوست درخت انكوله يك توله باريك سوده در آب حل كرده بنوشانند اسهال و قى بكثرت خواهد آمد و جمله ماده فاسد بيرون آمد و از ضرر سميت سگ ديوانه ايمن شود و با پوست مذكر در آب جوشانيده صاف نموده بنوشانند و بعد كثرت اسهال و قى كچرى مونگ با روغن زرد بسيار بخورند و سه چهار روز به استعمال آرند كرمهاى